وقتی چاقو دسته خودش را می برّد

روز دوشنبه بر اثر عملیات انتحاری در یک مرکز جذب نیرو وابسته به مزدوران سعودی در شهر عدن در جنوب یمن دستکم هفتاد نفر کشته و شماری هم زخمی شدند و چند ساعت بعد گروه تروریستی داعش مسوولیت این عملیات را برعهده گرفت. سعودی ها از این مرکز برای جذب مزدور و اعزام آنها به جیزان در جنوب عربستان برای مقابله با ارتش و کمیته های مردمی یمن استفاده می کردند.

عربستان در پی پیشروی های ارتش و کمیته های مردمی یمن در استان جیزان، برای تقویت نیروهای گارد مرزی خود از مزدوران یمنی استفاده می‌کند. دست کم 270 نفر از این مزدوران صبح یکشنبه به سمت جزیره عصب اریتره رفته‌اند تا از آنجا به استان های جنوبی عربستان اعزام شوند. بر اساس این گزارش، قرار است تعداد بیشتری از این نیروها به سمت جزیره مذکور اعزام شوند.  منابع یمنی اعلام کردند، عربستان قرار است 5 هزار نفر از این مزدوران را به نیروهای گارد مرزی خود  اضافه کند. با این حال عملیات انتحاری در عدن که داعش مسوولیت آن را به عهده گرفت نشان داد که سعودی ها در جنوب یمن نیز نتوانسته اند ثبات سیاسی و امنیتی را برقرار کنند و همان نیروهایی را که برای مقابله با حوثی ها پرورش دادند اکنون بلای جانشان شده اند.

اندیشکده امریکایی کارنگی فاش کرده است از مداخله نظامی عربستان در یمن هیچ بازیگری به‌اندازه گروه‌های افراطی مانند القاعده و داعش بهره نبرده است، بخشی از استراتژی عربستان برای اجتناب از قرار دادن سربازانش در خط مقدم، حمایت تسلیحاتی ومالی از این گروهها،  نیروهای قبیله‌ای، اعضای حزب اصلاح، نیروهای حامی منصور هادی و برخی احزاب جدایی‌طلب - است که با نیروهای حوثی بجنگند.

بر اساس همین استراتژی بود که عربستان سعودی در عملیات طوفان قاطعیت برای بازگرداندن منصور هادی رئیس جمهور مستعفی وفراری به قدرت،  از تلاش‌های القاعده برای کنترل بر شهر مکلا پشتیبانی کرد و به واسطه همین حمایت ها بود که در آوریل سال 2015  گروه القاعده پایگاه‌های نظامی و تانک‌ها را در شهر "مکلا" غارت کرده و شهر را تحت حکومت خود درآورد و چند ماه بعد این شهر را به نیروهای اماراتی هم پیمان عربستان تحویل داد.  هر چند عربستان وامارات اختلاف نظرهایی در باره حمایت از گروههای تکفیری دارند و ابوظبی بیشتر این گروههای سلفی را دشمن خود می داند اما این مسئله باعث آن نشد که آنها برای پیشبرد عملیات طوفان قاطعیت و پوشش ضعف نیروهای زمینی خود،  از تکفیری ها برای درگیری با ارتش و کمیته های مردمی یمن استفاده نکنند.

از زمان آغاز تهاجم نظامی عربستان به یمن،  داعش مساجد زیادی را در صنعا و صعده مورد حمله قرار داده و صدها نفر از نمازگزاران زیدی و شافعی را به شهادت رسانده است. به ویژه اینکه به نظر می رسد پس از شکست داعش در عراق و سوریه، فعالیت این گروه در یمن بیشتر شده است. برخی گزارش های اطلاعاتی و امنیتی اعلام می کنند که داعش درحال برنامه ریزی جهت اعلام امارت اسلامی  در مرحله آتی در جنوب یمن است، این گزارش ها تصریح می کند داعش هم اکنون دارای بیش از 40 هزار عنصر مسلح در یمن است که قطعا نقش عربستان با توجه به استراتژی استفاده از این نیروها در رشد این گروه تروریستی در یمن برجسته است.

با این حال بذری را که عربستان  در یمن کاشته،  اکنون گریبان حامیانش را نیز گرفته است بطوریکه تحرکات و فعالیت‌های گروه تروریستی تکفیری «داعش» در جنوب یمن و حوزه جغرافیایی تحت کنترل نیروهای وابسته به سعودی ها به شکل گسترده و روز مره اجرا می شود. ارزیابی ها حاکیست در یمن القاعده کاملا تحت الشعاع داعش قرار گرفته است، به ویژه پس از آنکه اغلب فرماندهان و عناصر تاثیر گذار و کارآمد آن، سال گذشته در جریان عملیات ها و حملات ارتش یمن و نیروهای کمیته های داوطلب مردمی و انقلابی این کشور کشته شدند.

سایت خبری تحلیلی "میدل ایست آنلاین" در گزارشی با اشاره به اینکه فعال شدن القاعده در یمن تحت تاثیر فعالیت داعش در سوریه است نوشته است که علی رغم اختلاف النصره (شاخه القاعده در سوریه) و داعش در سوریه، داعش در فعال شدن القاعده در یمن نقش گسترده‌ای دارد(این ادعا با توجه به اینکه القاعده پس از حمله به ناو امریکایی یو اس اس کول در خلیج عدن و مجوز امریکا از دولت صالح برای سرکوب  این گروه به حاشیه رفته بود منطقی به نظر می رسد). به صورتیکه القاعده یمن مسأله وابستگی خود به داعش را پنهان نمی کند. القاعده یمن همچنین آشکارا از داعش در مقابل جبهه النصره حمایت می کند.

این گزارش ها اگرچه تاکید می کند، اطلاعات دقیقی از توان و قدرت تسلیحاتی داعش در یمن در دست نیست، اما از تعداد پایگاه ها و مراکز نظامی تصرف شده در جنوب یمن و سلاح ها و تجهیزات نظامی غارت شده در آنها که برای تجهیز 10 لشکر زره پوش و پیاده نظام کفایت می کند، می توان به قدرت نظامی داعش در یمن پی برد و آن را تخمین زد.

ائتلاف عربستان با گروههای تکفیری القاعده و داعش در یمن، موضوعی است که سرویس جهانی بی بی سی نیز در گزارشی به آن اعتراف کرده است. چندی پیش این شبکه اعلام کرد به اطلاعات مستندی دست پیدا کرده که نشان می‌دهد نیروهای ائتلاف و القاعده در حمله به شهر تعز در جنوب غرب یمن در کنار هم علیه نیروهای مقاومت مردمی شیعیان حوثی در حال جنگیدن هستند.

در هر حال انفجار تروریستی در عدن وجولان گروههای تروریستی در جنوب یمن نشان می دهد که عربستان در ائتلاف با گروههای تکفیری وارد بازی خطرناکی شده است که  اکنون پیامدهای آن گریبان سعودی ها را نیز گرفته است.

فارین پالیسی پیش از این با اشاره به این ائتلاف تاکید کرده بود که تاریخ نشان داده است گروه هایی مانند القاعده شبه جزیره عربستان، بعید است وفاداری خود را به هر دولت و یا دیگر حامیان مالی غیر دولتی خود حفظ کنند.

از این گذشته بی ثباتی و ناامنی در جنوب یمن که ناشی از حضور القاعده، داعش و دیگر گروههای تکفیری در این منطقه است طرح های عربستان را برای تجزیه یمن و تشکیل دولتی دست نشانده در این منطقه با دشواری روبرو کرده است.

به نظر می رسد همین مسایل عربستان را واداشته است تا برای نجات از باتلاق یمن دست به دامن امریکا شود و جان کری وزیر امور خارجه امریکا در نشست جده طرح صلح جدیدی ارائه کند که در ظاهر دارای امتیازاتی برای حوثی هاست. 

------------------

بررسی  و تحلیل / رضا محمدمراد