بحران کاتالونیا، دردسری جدید برای اتحادیه اروپا

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما، بحران منطقه کاتالونیا که با برگزاری همه پرسی جدایی این منطقه از اسپانیا به اوج رسید به یک چالش جدید و نابهنگام برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است.

خبرگزاری فرانسه در گزارشی از بروکسل نوشت درست در شرایطی که اتحادیه اروپا تلاش می کند از یک دهه بحرانهای موجودیتی مختلف از جمله بحران مالی سالهای اخیر، بحران برگزیت (خروج انگلیس از اتحادیه اروپا) و همچنین بحران گسترده آوارگان رهایی پیدا کند، بحران جدایی طلبی کاتالونیا نیز به همه این بحرانها اضافه شده است. 

گرایشهای جدایی طلبانه در اسپانیا به وضوح از زمان بحران اقتصادی این کشور در سال دو هزار و هشت رشد یافت و پس از تصمیم دادگاه قانون اساسی اسپانیا در سال دو هزار و ده بر ضد وضعیت خودگردانی کاتالونیا تش‍‍دید شد. در آن زمان دادگاه قانون اساسی اسپانیا با بررسی شکایت حزب محافظه کار حاکم وابسته به ماریانو راخوی نخست وزیر اسپانیا، وضعیت خودگردانی کاتالونیا را رد کرد. اما تشدید رویارویی میان مقامات مادرید و جدایی طلبان منطقه کاتالونیا که پس از برگزاری همه پرسی اخیر به اوج رسید، یکی از بدترین بحرانها را در اسپانیا از زمان برقراری دموکراسی در این کشور پس از مرگ دیکتاتور فرانسیسکو فرانکو در سال هزار و نهصد و هفتاد و پنج به وجود آورده و نگرانی های مقامات اروپا را از گسترش احتمالی پدیده جدایی طلبی در منطقه افزایش داده است.

استفانی ویس مدیر دفتر بنیاد برتلسمن Bertelsmann در بلژیک اعلام کرد:" به اعتقاد من اتحادیه اروپا سازمانی است که برای زمانهای شادی و خوشی ساخته شده است. تا زمانی که همه چیز خوب پیش می رود اتحادیه اروپا نیز خوب کار می کند اما به محض این که یک مشکل از راه رسید، این اتحادیه نیز برای موضع گرفتن و مقابله با آن با مشکلات بزرگی روبرو می شود."

استفانی ویس ادامه داد:" مشکل کاتالونیا از سالها پیش وجود داشت و جدایی طلبان کاتالونیا از سالها پیش مقدمات برگزاری همه پرسی تعیین سرنوشت را تدارک می دیدند اما تا کنون هیچگاه نتوانسته بود این گونه توجه و نگرانی رهبران اتحادیه اروپا را برانگیزد."

سکوت ناراحت کننده و حاکی از نارضایتی اتحادیه اروپا پیش از برگزاری همه پرسی تعیین سرنوشت در کاتالونیا نمایانگر ناتوانی اتحادیه اروپا در مقابله با چالش جدیدی بود که می تواند گرایشهای جدایی طلبانه جدیدی در فلاندر، اسکاتلند و به ویژه باسک ایجاد کند.

پس از برگزاری همه پرسی منطقه کاتالونیا که با درگیریها و حوادثی میان رای دهندگان و ماموران پلیس اسپانیا همراه بود، کمیسیون اروپا برای اولین بار رهبران جدایی طلب کاتالونیا را به گفتگو فراخواند و ضمن تلاش برای بر هم نزدن روابط خود با دولت اسپانیا، توسل به خشونت را به عنوان یک ابزار سیاسی محکوم کرد.

کمیسیون اروپا همچنین با تاکید بر این که برگزاری همه پرسی تعیین سرنوشت در کاتالونیا با مفاد قانون اساسی اسپانیا مغایرت دارد ، افزود دفاع از حاکمیت قانون گاهی مستلزم توسل متناسب به زور است. 

به جز در بلژیک که ملی گرایان فلاماند وزنه سنگینی در ائتلاف حاکم در این کشور هستند (‌و همچنین در اسلوونی) ،‌کشورهای مهم اروپایی در قضیه همه پرسی کاتالونیا یا سکوت اختیار کرده اند یا این که حمایت صریح خود را از دولت ماریانو راخوی نخست وزیر اسپانیا اعلام کرده اند. زیرا حتی آن دسته از کشورهای اروپایی که کاملا تمرکززدایی کرده اند، بیم آن دارند که ماجرای کاتالونیا الهام بخش برخی مناطق جدایی طلب این کشورها شود و واکنشهایی زنجیروار به وجود آورد که در نهایت اتحادیه اروپا را به یک سازمان غیرقابل اداره تبدیل کند.

استبان گونزالز پونس نماینده اسپانیایی اتحادیه اروپا معتقد است :" اگر امروز به کاتالونیا اجازه داده شود که وحدت اسپانیا را بشکند، این قضیه پیامدهایی سلسله وار در کل اتحادیه اروپا به دنبال خواهد داشت و به جای یک اتحادیه اروپا شامل بیست و هفت کشور، یک اتحادیه اروپا مرکب از کشورهای نصفه نیمه خواهیم داشت."

اتحادیه اروپا در برابر بحران پولی و بانکی جهان در سال دو هزار و هفت به خوبی مقاومت کرد و در برابر بحرانهای پیاپی بدهیهای دولتی کشورهای عضو که در سال دو هزار و پانزده یونان را حتی تا آستانه خروج از این اتحادیه سوق داد، شکست نخورد هر چند هنوز هم باید با آثار و پیامدهای آن مقابله کند.

اتحادیه اروپا هنوز نتوانسته است به طور کامل از زیر بحران همبستگی میان کشورهای غرب و شرق قاره که بحران مهاجرت نمایان ساخت، رهایی یابد ضمن این که مذاکرات بسیار پیچیده و دشواری نیز میان اتحادیه اروپا و دولت انگلیس در خصوص پرونده خروج این کشور از اتحادیه اروپا ( برگزیت) جریان دارد.

بحران مهاجرت کشورهای شرق و غرب اروپا را آشکارا در برابر هم قرار داده است. اکثر کشورهای شرق اروپا به ویژه لهستان و مجارستان از پذیرش طرح توزیع آوارگان که اتحادیه اروپا تهیه کرده است خودداری می کنند. اتحادیه اروپا به کشورهای شرق قاره فشار وارد کرده است تا این کشورها را مجبور کند در سهمیه بندی اجباری پذیرش هزاران آواره و پناهجو که در حال حاضر در یونان و ایتالیا به سر می برند، مشارکت کنند. پائیز سال 2015 اعضای اتحادیه اروپا به ابتکار آلمان تصمیم گرفتند طرحی را برای ­اسکان مجدد حدود یکصد و شصت هزار متقاضی­ پناهندگی که بیشترشان در حال حاضر در ایتالیا و یونان به سر می برند، به اجرا گذارند و آنها را در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا تقسیم کنند. با این حال تعهداتی که کشورهای شرق اروپا در این زمینه داده اند بسیار ناکافی است و آهنگ اجرای طرح ­اسکان­ مجدد ­آوارگان در اروپا بسیار کند است. 

برگزیت نیز از دیگر چالشهایی است که به احتمال زیاد اروپا ظرف چند سال آینده به شدت با آن درگیر خواهد بود. در آغاز مذاکرات برگزیت هدف اصلی این بود که اولین مرحله مذاکرات میان بروکسل و لندن پائیز آینده به پایان برسد تا دو طرف بتوانند در ادامه درباره آینده روابط جدید میان انگلیس و اتحادیه اروپا به گفتگو بپردازند اما با توجه به اختلافات عمیق میان انگلیس و اتحادیه اروپا در برخی مسایل کلیدی و حساس، امیدها برای رعایت این جدول زمانی بسیار ضعیف است.

فدریک آلماند محقق مسایل اروپا در دانشگاه لوگزامبورگ می گوید بحران کاتالونیا خار جدیدی است که به پای اتحادیه اروپا رفته است. اگر این بحران به درازا بکشد ممکن است مقامات اروپایی چالشهای واقعی را که در انتظار این منطقه است از یاد ببرند، تهدیدهای امنیتی بزرگ ( کره شمالی، تروریسم،؛ مناقشات خاورمیانه) که اروپا را احاطه کرده فراموش کنند و از رقابتهای اقتصادی در عرصه بین المللی غافل بمانند.

این کارشناس فرانسوی افزود به رغم این که جدایی طلبان کاتالونیا،‌نمایندگان اروپا یا کارشناسان سیاسی خواستار گفتگو با دولت اسپانیا شده اند، اتحادیه اروپا به هیچ وجه مایل نیست در این قضیه میانجیگری کند چرا که این کار به جدایی طلبان و مطالبات آنها مشروعیت می بخشد. 

وی افزود در پیمانهای اتحادیه اروپا نیز روندی که باید پس از جدایی یک منطقه از یک کشور عضو دنبال شود، پیش بینی نشده است.

دادگاه قانون اساسی اسپانیا همه پرسی منطقه کاتالونیا را بی اعتبار دانسته است. بنابراین اتحادیه اروپا نیز که از بیست و هشت کشور تشکیل شده و توسط این کشورها اداره می شود، نمی تواند قانونهای اساسی کشورهای عضو را نادیده بگیرد. اما برعکس همه پرسی کاتالونیا، همه پرسی استقلال اسکاتلند که در سال دو هزار و چهارده برگزار شد و پنجاه و پنج درصد از ساکنان اسکاتلند به آن رای منفی دادند، با موافقت و چراغ سبز دولت انگلیس سازماندهی شد به همین علت امکان استقلال هماهنگ شده آن وجود داشت. 

از نظر جدایی طلبان منطقه کاتالونیا، اتحادیه اروپا اعتبار خود را از دست داده است. آنها کمیسیون اروپا را که با دولت لهستان در مسئله حاکمیت قانون وارد یک زورآزمایی شده است، متهم کرده اند که هفت میلیون و پانصد هزار شهروند اروپایی را در کاتالونیا به حال خود رها کرده و اجازه داده است حقوق بنیادین آنها به ویژه حق آزادی بیان آنها پایمال شود.