تلاش ها برای نجات پلنگ ایرانی در گیلان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز گیلان ، "خانه ام دور تر از خانه های نزدیک به هم روستا و در دامن کوه است. غروب پنجمین روز زمستان پارسال بود که  بعد از  استراحت عصرگاهی ، وقتی بیل به دوش راهی باغم می شدم ،یک سگ خالخالی با سَر و ریخت به هم ریخته به سمتم حمله ور شد، ترسیدم هار باشد برای همین به سمت خانه فرار کردم اما هر چند دقیقه از پشت پنجره بیرون را وارسی می کردم. 
خوب که نگاه کردم، دیدم آنقدر ها هم شبیه سگ نیست ، حیوان که کمرش شکسته بود ناله می کرد و کشان کشان خود رابه دیوار انباری متروکه ام رساند. 
دوباره که سرم را از پنجره بیرون بردم آن را ندیدم ، با خود گفتم حتما رفته است اما وقتی خواستم به سمت باغ بروم، دوباره حیوان وحشی خالخالی به سمتم حمله ور شد و من پا به فرار گذاشتم و اهالی روستا و بستگانم را خبر کردم. در همهمه و سرو صدایی که اهالی راه انداخته بودند، شنیدم که خواهرزاده ام گفت : باید با محیط زیست تماس بگیریم این یک پلنگ است. شب که شد ماموران محیط زیست آمدند و پلنگ را که دیگر رمقی نداشت برای تیمار با خود بردند."

این حرف های کیومرث قربان زاده کشاورز اهل روستای سجیدان رودسر است که پارسال یک پلنگ وحشی به انبار متروکه اش پناه برده بود.
 آقا خسرو هم یکی دیگر از کسانی است که پلنگ را از نزدیک دیده، گله داری که می گوید: 5 باری پلنگ را از نزدیک دیده و رده پایش را بسیار دنبال کرده است.
این همیار طبیعت که اهل روستای پیش سار لنگرود است اگرچه سال های زیادی حامی حیوانات بویژه پلنگ بوده اما زخم خورده این گونه در خطر انقراض است.
 آنطور که آقا خسرو می گوید : زمستان 6 سال پیش، هنگامی که گله را برای چرا به مناطق بالادست جنگل می برد، پلنگ به او حمله کرده و دست چپش را شکسته است. 
وی در تشریح ماجرا گفت : گوسفندان را به بالا هدایت می کردم که سگ ها سرو صدا کردند و به سمت بوته های خار رفتند و سریع  هم برگشتند ، من هم به سمت بوته خار رفتم که متوجه ردپای پلنگ شدم تا خواستم فرار کنم حیوان جستی زد و از پشت بوته ها روی سرم پرید.  
این همیار طبیعت افزود: حتی تفنگ هم نداشتم که با شلیک هوایی پلنگ را بترسانم ، پدرم همیشه می گفت: تا به پلنگ کاری نداشته باشی با تو کاری ندارد، من هم که نفسم در سینه حبس شده بود،هیچ حرکتی نکردم، فقط چشمان را بسته بودم که پلنگ بعد از چند دقیقه کلنجار رفتن با دست و کتفم رهایم کرد و بدون اینکه به سمت گوسفندان برود، دوباره جستی و زد و دور شد.

ماجرای حمله پلنگ به دامداران به همینجا ختم نمی شود، یک ماه پیش هم یک پلنگ ایرانی به دامدار اهل روستای گیلوندرود فومن حمله و وی را راهی بیمارستان کرد.
آقای ناصر زاهدی می گوید : بعد از ناپدید شدن 4 گاوم برای پیدا کردنشان به ارتفاعات بالادست در میانکوه فومن رفتم که لاشه یکی از گاوهایم را پایین دره پیدا کردم، وقتی خودم را به لاشه رساندم در یک لحظه متوجه یک غرش و ضربه به پشتم شدم. "پلنگ" بود.
وی که حال عمومی اش خوب است افزود : شنیده بودم که چشم های گربه سانان به حرکت اجسام حساس است.
برای همین هیچ حرکتی نکردم برای همین پلنگ پس از چند بار چنگ کشیدن به سر و دستم مرا رها کرد و رفت و من به زحمت توانستم خودم را به روستا بررسانم . 
دامداران بسیاری در مناطق مختلف گیلان هستند که برخی از آنها یا "پلنگ" را دیده اند و یا دام های شان خوراک پلنگ شده است.
اگرچه ضرر مالی و آسیب جانی دامداران موضوع با اهمیتی است اما نباید از اهمیت بقای پلنگ ایرانی که در خطر انقراض است و براساس اعلام حفاظت محیط زیست فقط 25 قلاده از آن در گیلان زندگی می کند غافل بود.

پلنگ ایرانی ، موجودی تهدید کننده یا تهدید شونده ؟!
سوال اینجاست که آیا پلنگ به قلمرو انسان ها تجاوز کرده و یا انسان ها به قلمرو این حیوان مغرور ِ با شکوه، دست اندازی کرده و زیستگاهش را از بین برده اند؟
سوالی که رییس اداره حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان در پاسخ به آن می گوید : اگرچه در بسیاری از مواقع انسان ها برای توسعه شهرها و روستاها ، راه سازی، بهره برداری بیشتر از جنگل ها به زیستگاه های طبیعی این گونه جانوری در خطر انقراض، دست اندازی کرده اند اما در مواقعی بویژه در فصول سرد که غذا در بالادست پیدا نمی شود این گونه های جانوری برای پیدا کردن غذا به جوامع انسانی و حاشیه برخی روستاها می آید و دام های اهالی را شکار می کنند.

پلنگ ایرانی ؛ مغرور، باشکوه ، تنها و صاحب قلمرو 
آقای علینژاد در تشریح مشخصات پلنگ ایرانی افزود : پلنگ ایرانی با نام علمی (Panther pardus saxicolor) و خال های توخالی، بزرگ جثه ترین پلنگ دنیاست که تنوع غذایی و زیستگاهی گسترده ای دارد؛ بطوری که استان های مازندران، گیلان، اردبیل، سمنان، گلستان، لرستان، خوزستان و ایلام از مهم ترین زیستگاه های این گربه سان است.  
 وی افزود : این حیوان از گربه سانانی است که می تواند در کنار جوامع انسانی زندگی کند بدون اینکه دیده شود یا اثری از خود بر جای بگذارد؛ حیوانی که نسبت به درندگان دیگر کم آزار تر است و فقط برای دفاع از خود به انسان حمله می کند.
رییس اداره حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با بیان اینکه پلنگ ایرانی هر 20 روز یک بار شکار می کند و تا یک هفته هم  از آن می خورد گفت : بهتر است دامداران پس از پیدا کردن لاشه دام های شان از آن دور شوند.
آقای علینژاد با بیان اینکه پلنگ ها تنها زندگی می کنند و دارای قلمرو مخصوص به خود هستند و حتی برای حفظ  قلمرو خود با پلنگ دیگر درگیر می شوند و ممکن است همخون خود را هم از بین ببرند گفت : قلمرو هر پلنگ حدود 50 کیلومتر مربع است که البته توسعه شهرها و روستاها و بهره برداری بیش از حد از جنگل ها باعث شده قلمرو و زیستگاه های این حیوان، قطعه قطعه و جزیره ای شود.
وی افزود: همین امر باعث شده این حیوان در خطر انقراض، برای تامین غذا به حاشیه روستاها بیاید ، دام های دامداران را شکار کند و اغلب در تله هایی که دامداران کار می گذارند بیفتد و یا در مواقعی با طعمه های سمی دامداران، مسموم شود.

دست نوازش حفاظت محیط زیست بر سر بزرگترین پلنگ دنیا : 
رییس اداره حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان حفاظت از زیستگاه های طبیعی، نصب دوربین های تله ای، احداث پاسگاه های محیط بانی ثابت در 25 منطقه و همچنین استقرار پاسگاه های فصلی محیط بانی و رصد محیط بانان را از مهم ترین اقدامات و برنامه های اداره کل حفاظت محیط زیست برای کمک به بقا و احیای این گونه در خطر انقراض عنوان کرد و گفت : توزیع بروشورهای متعدد و برگزاری سالانه 200 ساعت دوره آموزشی برای دهیاران روستاهای حاشیه زیستگاه های طبیعی پلنگ ایرانی در گیلان از دیگر برنامه های این اداره کل برای حفاظت از این گونه در خطر انقراض است.
آقای علینژاد افزود : از آنجا که بیشتر زیستگاه های این جانور در حاشیه روستاها قرار گرفته و در مواقعی ری برای تامین غذا به روستاهای حاشیه زیستگاه خود پناه می آورد ، فرهنگ سازی و آگاه سازی اهالی این روستاها برای جلب مشارکت های عمومی در این باره تاثیر بسزایی دارد که در این زمینه هم در دوره های آموزشی تلاش می کنیم دهیاران را با اهمیت حیات وحش و روش های حفاظت و تیمار حیوانات آشنا کنیم و از آنان می خواهیم به اهالی روستاهای خود نیز اطلاع رسانی کرده و در صورت مشاهده این گونه ها به ماموران حفاظت محیط زیست گزارش دهند.

گربه سان بزرگ خالخالی زیر چتر بیمه  
وی بیمه کردن پلنگ ایرانی که اقدام داوطلبانه شرکت "بیمه ما" است را هم یکی از اقدامات اثر گذار در این باره عنوان کرد و گفت : براین اساس بخشی از غرامت دام های شکار شده توسط پلنگ ، به آنان پرداخت می شود که از نیمه اسفند 94 تاکنون 25 نفر از دامداران استان را که پلنگ دام هایشان را شکار کرده ، برای دریافت غرامت به بیمه معرفی کرده ایم.
رییس اداره حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان می گوید : 10تشکل مردم نهاد و حدود 100 همیار محیط زیست هم این اداره کل را در حفاظت از گونه های جانوری از جمله پلنگ ایرانی یاری می کنند. 

کمبود اعتبار سدی در مسیر حفظ و احیای پلنگ ایرانی 
آقای علینژاد کمبود اعتبار را مهم ترین مانع و سد راه حفاظت از گونه های جانوری گیلان بویژه پلنگ می داند، موضوعی که مدیر امور مالی اداره کل حفاظت محیط زیست  هم تایید می کند و آن را مشکل کشوری می داند.
آقای عبدی می گوید : امسال برای اجرای طرح حفاظت از تنوع زیستی در سطح زیست بوم و گونه های جانوری کشور، فقط 10 میلیارد تومان اختصاص یافته که این اعتبار باید بین ادارات کل حفاظت محیط زیست استان های کشور تقسیم شود و در نهایت اعتبار ناچیزی دستمان را می گیرد.
اما درحالی که مسئولان حفاظت محیط زیست می گویند: مجلس می تواند در حوزه قانونگذاری و اختصاص اعتبارات ویژه به حمایت از گونه های در خطر انقراض از جمله پلنگ ایرانی اثر گذار باشد، آقای جعفرزاده عضو کمیسیون برنامه و بودجه در حالی که به مشکل کمبود اعتبارات اذعان دارد اما معتقد است خلا قانونی در این باره وجود ندارد  و نباید گناه کم کاری در اجرای برخی طرح ها و برنامه ها را به پای خلا قانونی نوشت.  وی می گوید : موفقیت بیشتر در این باره همت مضاعف تری را می طلبد.

چشم عنایت اداره کل منابع طبیعی به پلنگ ایرانی 
معاون امور جنگل اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان هم با پذيرفتن اينکه توسعه شهرنشيني و تبديل جنگل هاي حاشيه ي روستاها به مزارع کشاورزي، عامل مهمي درتخريب زيستگاه هاي طبيعي جانوری از جمله پلنگ هاست گفت: گیلان در دهه 40، حدود 603 هزار هکتار جنگل طبیعی داشت که این رقم در حال حاضر به حدود 565 هزار هکتار جنگل کاهش یافته است.
آقای عبدالهی با اشاره به اینکه در حال حاضر17هزار هکتار پارک جنگلی در گیلان وجود دارد گفت : اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان در چند سال اخیر ناچارشده برای حفاظت از جنگل های جلگه ای و جلوگیری ازتخریب زیستگاه های طبیعی جانوران از جمله پلنگ ایرانی ، بخش هایی از این جنگل ها را به پارک های جنگلی تبدیل کند و هر سال بر وسعت این پارک های جنگلی می افزاید.
وی از امضای تفاهم نامه اخیر ادارات کل حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان هم خبر داد و گفت : بر اساس این تفاهم نامه، نگهداری و حفاظت حدود 10 درصد از جنگل های گیلان که رویشگاه و زیستگاه طبیعی گونه های گیاهی و جانوری است، برای حفاظت از این گونه ها از جمله پلنگ ایرانی، به اداره کل حفاظت محیط زیست سپرده شده تا این اداره کل طرح ها و رده بندی های حفاظتی شکار ممنوع و حفاظت شده  رادر آن اجرا کند.

با وجود همه اقدامات انجام شده و مشکلات و موانع موجود برای احیا و حفظ گونه های در خطر انقراض ازجمله پلنگ ایرانی ، هنوز خطرات زیادی حیات بزرگ جثه ترین پلنگ دنیا را تهدید می کند. این درحالیست که بر اساس برنامه ششم توسعه دولت موظف است تا پایان این قانون، برنامه ‌عمل حفاظت و مدیریت از مناطق چهارگانه ‌محیط زیست و گونه ‌های در معرض تهدید و خطر انقراض حیات وحش کشور را تدوین و اجرا کند. مشکلی که براساس همین برنامه، کلید آن را می توان در مشارکت های داوطلبانه و همکاری اشخاص حقیقی و حقوقی با اولویت جوامع محلی و سازمان‌های مردم نهاد جستجو کرد تا پلنگ ایرانی به سرنوشت ببر ایرانی که حدود 70 سال پیش منقرض و برای همیشه از فهرست گونه های نادر زنده دنیا حذف شد ، دچار نشود.