دومین آبزی پرورشی دنیا در کویر بافق

سال 1387 بود که سروکله تیلاپیا با دریافت مجوزهای سازمان حفاظت محیط زیست کشور  در مرکز ملی تحقیقات آبزیان آب‌ شور بافق پیدا شد و راه کم‌کم برای جلوگیری ازخروج مقادیر زیادی ارز برای واردات این ماهی هموار شد.
تیلاپیا در زمره ماهیانی است که جایگاه دومین آبزی پرورشی دنیا را از آن خود کرده است؛ این ماهی سرعت رشد بسیار خوبی دارد و پرورش آن بسیار مقرون به صرفه‌ است.

ویژگی‌های منحصر به فرد تیلاپیا در کنار مزه و طعم مورد پسند آن برای ایرانی‌ها موجب شد تا پرورش این ماهی وارد مرحله تحقیق شود. بنابراین،  این اقدام در دستور کار مرکز ملی تحقیقات آبزیان آب‌شور در شهر کویری بافق قرار گرفت. عمق کویر به این دلیل برای تحقیق و پرورش آزمایشی ماهی انتخاب شد که تیلاپیا نباید به آب‌های آزاد راه می‌یافت و شهرستان بافق هم اقلیم بسیار مناسبی برای پرورش آن داشت.
مرکز تحقیقات ملی آبزیان آبهای شور بافق در ۱۲۰ کیلومتری جنوب شرق شهرستان یزد در منطقه مرکزی ایران، در حاشیه قطعات کویری درانجیر و بهاباد (کیلومتر ۱۰۰ جاده یزد-بافق) در حاشیه رودخانه شور قرار دارد.
پرورش ماهی تیلاپیا از سال 1392 در این محل با تولید سالانه 50 تن گوشت سفید آغاز شد اما پس از یکسال، سازمان حفاظت محیط زیست به دلیل مسائل زیست محیطی از ادامه فعالیت در این بخش جلوگیری کرد ولی تلاش برای ادامه فعالیت آن از سال 1394 مجددا آغاز شد. این تلاش سرانجام به ثمر نشست و حالا مرکز تحقیقات ملی آبزیان آب های شور بافق نخستین مرکزی است که بچه ماهی تیلاپیا در کشور تکثیر می کند.  

 
نخستین صید ماهی تیلاپیا درکشور
 پس از 10سال تحقیق بر روی این گونه ارزشمند، سرانجام در آخرین روزهای آبان 97 نخستین صیدماهی تیلاپیای کشور در بافق آغاز شد.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور  در این خصوص می گوید با تحقیقات انجام شده،  بیوتکنیک تکثیر، نحوه پرورش، تغذیه، مقابله با بیماری و برنامه های اصلاح نژاد ماهی تیلاپیا را انجام داده ایم.
محمد پور کاظمی می گوید: خوشبختانه بخش خصوصی با نتایج این تحقیقات، سرمایه گذاری کرده است و با تکنیکی که در شیلات بافق در حال اجراست، میتوان بین   250 تا300 تن در هکتار ماهی تیلاپیا پرورش داد. او می افزاید گوشت فیله این ماهی تا کنون  از خارج کشور وارد می شده است  اما با این اقدام میتوان جلوی خروج ارز در کشور را گرفت و ضمن ایجاد اشتغال از آب شور منطقه نیز بهره برد.
پور کاظمی می گوید میتوان این اقدام را در واحدهای پانصد، هزار و دو هزار هکتاری در 4 استان دارای مجوز انجام داد  اما در افق توسعه برای تولید فوق متراکم به صورت 400 و500 تن در هکتار  نیز استفاده از این صنعت امکان پذیر است.  به گفته وی ماهی تیلاپیا 100گونه دارد که 16گونه آن اقتصادی است و متوسط سرانه مصرف آبزیان در جهان 19.5تا 20کیلوگرم است.
این ماهی نخستین آبزی پرورشی مناطق گرمسیری است که نیاز به آب شیرین ندارد.

 
برداشت 300 هزارتنی ماهی تیلاپیا تا پایان فصل
آقای حیدرزاده یکی از فعالان بخش خصوصی است که در زمینه تولید ماهی تیلاپیا فعالیت می کند این سرمایه گذار بخش خصوصی، صید ماهی تیلاپیا را پروژه ای در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی بیان می کند و می گوید این پروژه با استفاده از ظزفیت های داخلی الگوسازی شده است و تاکنون 1میلیارد و 100میلیون تومان هزینه در برداشته است.
او  به  برداشت 45هزارتنی خود اشاره می کند و می گوید پیش بینی می کنیم که تا پایان فصل 300 هزارتن ماهی تیلاپیا برداشت کنیم.
وی اشتغال زایی مستقیم در گلخانه خودش را 15نفر و اشتغال زایی غیرمستقیم آن را بیش از 20 نفربیان می کند و می گوید این گلخانه در مساحت8 هزارمترمربع و در 6 استخر یکهزار متری اجرا شده است.
این سرمایه گذار بخش خصوصی وضعیت بازار فروش این ماهی را مطلوب بر می شمرد و می گوید برای خرید این ماهی با چند مرکزفروشگاهی بزرگ و زنجیره ای توافق نامه منعقد کرده است.
 
افزایش امنیت غذایی در کشور با پرورش ماهی تیلاپیا
پرورش ماهی تیلاپیا می تواند نقش مهمی در تامین امنیت غذایی در کشور داشته باشد. این در حالیست که مصرف سرانه ماهی تیلاپیا در ایران کمتر از متوسط دنیاست.
قائم مقام سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش وزارت جهاد کشاورزی  می گوید پرورش ماهی تیلاپیا باتوجه به پتانسیل بالا و استفاده از ظرفیت آب های شور میتواند برای استفاده از ظرفیت های کشور کمک کند.
غلامحسین طهماسبی می گوید متوسط تولید ماهی های دیگر پایین تر از ماهی تیلاپیاست اما در مورد این ماهی این ظرفیت وجود دارد که با توسعه این صنعت تا 300تن در هکتار نیزماهی برداشت کرد که قابل مقایسه با پرورش دیگر ماهی ها نیست.
او می افزاید این موضوع میتواند برای کاهش فاصله مصرف سرانه ایران با کشورهای دیگر حائز اهمیت باشد.

 
رفع مشکلات زیست محیطی پرورش ماهی تیلاپیا  
پرورش ماهی تیلاپیا در کویر بافق مدت زمانی با مخالفت سازمان حفاظت محیط زیست مواجه شده بود اما حالا مدیر کل محیط زیست استان یزد می گوید مشکلات محیط زیستی پرورش ماهی تیلاپیا در بافق رفع شده و مجوز استفاده از این صنعت صادر شده است. خانم پور ملایی می گوید طبق بررسی های انجام شده، پرورش ماهی تیلاپیا باید در محیط های بسته که هیچ گونه تصرفی در محیط طبیعی نداشته باشد انجام شود.
او می افزاید: ضوابط اجرایی پرورش این ماهی توسط سازمان حفاظت از محیط زیست در دست تدوین است و به متقاضیان مربوطه اعلام می شود.
مدیر کل محیط زیست استان یزد می گوید وقتی یک گونه غیربومی وارد محیط طبیعی می شود به عنوان یک گونه مهاجم رفتار می کند و ممکن است اکولوژی آن منطقه را بهم بزند از همین رو سازمان پرورش ماهی در محیط های بسته را پیشنهاد داده تا وضع اکوسیستم منطقه آسیب نبیند.
 
 بافق پیشرو در تجاری سازی ماهی تیلاپیا
اکنون پرورش ماهی تیلاپیا در بافق به زمینه ای برای رشد و رونق اقتصادی و تجاری این منطقه تبدیل شده است. فرماندار بافق می گوید:این شهرستان در بحث های تحقیقاتی پرورش ماهی تیلاپیا و تجاری سازی آن پیشرو بوده است.
محمد زاده رحمانی با بیان اینکه پرورش ماهی تیلاپیا توسط بخش خصوصی، در کنار رونق اقتصادی باعث رونق صنعت گردشگری هم شده است می گوید کارگروه رفع موانع تولید تیلاپیا در شهرستان و استان تشکیل شده است.
وی حمایت از سرمایه گذاران در این بخش را امری مهم می داند و می گوید پرورش دهندگان و سرمایه گذاران می توانند از یکسری تسهیلات بانکی بهره مند شوند و آب مورد نیاز آنها در حد وسع شهرستان از منابع آب موجود تامین می شود.
فرماندار بافق می افزاید تکنولوژی و فناوری پرورش ماهی تیلاپیا از طریق مرکز تحقیقات از دیگر اقداماتی است که در اختیار سرمایه گذاران و پرورش دهندگان قرار می گیرد.
یک پرورش دهنده ماهی تیلاپیا در بخش خصوصی می گوید  6 سال است که مشغول به فعالیت پرورش ماهی هستم و در سال جاری نیز 5تن تولید داشته ام. آقای فلاح خدا را شکر می کند و می گوید
ماهی تیلاپیا گونه ای جدید است و مشتری های خاص به خود را دارد. او می افزاید سابقا  مشکل فروش این ماهی را به صورت گرم داشتیم اما حالا با اقداماتی که انجام شده و آموزش مردم عرصه برای کسی که بخواهد کار کند هموار شده است.
 
 تکمیل زنجیره تولید تیلاپیا
پرورش ماهی تیلاپیا در بافق علاوه بر جلوگیری از واردات این گونه آبزی، سبب گردش بهتر چرخه اقتصاد در داخل کشور شده است. تولید ماهی تیلاپیا به روش گلخانه ای در کنار فراوری این محصول از جمله اقداماتیست که زنجیره تولید تیلاپیا را تکمیل می کند.
مدیر کل جهاد کشاورزی استان یزد می گوید استان یزد در بحث پرورش و کشت های گلخانه ای در جایگاه دوم کشوری قرار دارد و امیدواریم در این خصوص نیز باتوجه به الگویی موفق که به بهره برداران معرفی می شود زمینه توسعه آن در این شهرستان و شهرستان های استان فراهم شود.
سجادی پور  می گوید پیش بینی می کنیم که 10کارگاه 2 هزارتنی در سطح استان یزد در افق 5ساله داشته باشیم و به آن دست پیدا کنیم. رئیس جهاد کشاورزی استان یزد می افزاید هدف نهایی این است که زنجیره تولید پرورش تیلاپیا شامل تکثیر و فراوری آن را در استان  ایجاد کنیم.

پرورش تیلاپیا نمادی از اقتصاد مقاومتی
تولید ماهی تیلاپیا در دل کویر حالا به نمادی از اقتصاد مقاومتی تبدیل شده است. معاون امور اقتصادی استانداری یزد شیلات بافق را مجموعه ای با سرمایه گذاری اندک و بازدهی بالا معرفی می کند و می گوید این بحث باتوجه به بحث اقتصاد مقاومتی میتواند یکی از صنعت هایی باشد که به طور ویژه مورد توجه قرار گیرد.
زینی وند با اشاره به مزیت های این مجموعه می گوید استانداری یزد حمایت خود را از سرمایه گذاران در این زمینه اعلام می کند.
وی تصریح می کند: از تمامی دستگاه های دولتی و ادارات درخواست میکنم که با کوتاه کردن فرایند های اداری در تامین تسهیلات، زیرساخت ها و نیازمندی های سرمایه گذاران نهایت سرعت و دقت را خرج دهند.
معاون امور اقتصادی استانداری یزد می افزاید در بحث تسهیلات روستایی در مرحله دوم به طور ویژه این طرح ها در اولویت قرار میگیرند و در هرتسهیلات ارزانی که دولت در سال آینده تصمیم بگیرد این طرح در اولویت قرار داده می شود.
 
   نویسنده : محمد علی عبداللهی