صنعت چای نیازمند محصولات نوین

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز گیلان؛ در بُرو و بیاهایِ گاه و بی گاهِ رگبارهای اردیبهشت، این، چتر ترنم باران است که هم بر سر شالیزارهای پر رفت و آمد گیلان باز است و هم بر تـُردی طراوتِ بوته های سبز چای می افزاید.

اینجا، در گیلان کمی آنسوتر از شتاب کشت و کار برنج، در گذر از زمین های شیب دار و گاه مسطح که باغ های همیشه بهار چای را در دل خود جا داده، دست های زحمت کش چایکاران، پنجه به پنجه بوته ها، برگ سبز دست چین و سبدها و گونی ها را پر از برکت می کند تا ایرانی، چای ایرانی بنوشد.

گونی هایی که بار وانت و کامیون، راهی کارخانه می شود تا برگ های سبز بعد از گذر از هفت خان دستگاه های مالش، تخمیر، خشک کن، هوا دهی، خاک زدایی، درجه بندی و بسته بندی سبزی اش به تیرگی گراید و چای خشکِ سیاه، تحویل مشتری داده شود. 
محصولی که بر اساس اعلام سازمان چای برای تولید یک کیلوگرم از آن، از حدود 4ونیم کیلو گرم برگ سبز با کیفیت استفاده می شود؛ چای خشکی که یک کیلوگرم آن در کارخانه، بین 15تا18هزار تومان می ارزد؛ این درحالی است کارشناسان چای می گویند؛ اگر از برگ سبز چای فرآورده های جدید و محصولات جانبی تولید شود تا 5برابر، ارزش افزوده دارد. 

فرآورده های نوین نوشیدنی پرطرفدار ایرانی ها
بر اساس اعلام پژوهشکده چای کشور در برخی از کشورهای تولیدکننده عمده چای، این محصول در صنایع غذایی، دارویی، رنگ سازی و لوازم آرایشی - بهداشتی کاربرد دارد.
آن طور که رییس این پژوهشکده می گوید: در بسیاری از این کشورها، از چای افزون بر چای سیاه و سبز در تولید محصولات دیگری نظیر عطر، اسانس، بستنی، کیک و کلوچه و فرآورده هایی چون پودر، عصاره و نوشابه چای، چای سرد، چای فوری، قرص، قطره و روغن بذر چای استفاده می کنند.
محمد نقی پاداشت در خصوص ارزش افزوده فرآورده های جدید چای مثالی زد و افزود: قیمت جهانی هر کیلوگرم چای خشک سیاه 4دلار و 86سنت است؛ این درحالی است که هر شامپو چای 300میلی لیتری 15دلار و هر بسته قرص چای هم تا 25دلار فروخته می شود.  
وی در پاسخ به این سوال که اگر از حدود نیمی از محصول برگ سبز چای کشور، فرآورده های جدید و جانبی چای تولید شود چقدر ارزش افزوده در پی دارد؟ گفت: ارزش تقریبی نیمی از محصول برگ سبز چای تولیدی کشور، حدود 129میلیارد تومان است که اگر از همین مقدار برگ سبز چای برای محصولات جدید و جانبی استفاده شود تا 5برابر معادل 645میلیارد تومان ارزش افزوده به دنبال دارد.

محصولات نوین چای در چنته پژوهش 
رییس پژوهشکده چای کشور می گوید: این پژوهشکده تاکنون به دانش تولید 20محصول جدید و فناورانه از چای نظیر عرق چای، عصاره سبز، رنگ خوراکی، بستنی چای، کلوچه فراسودمند، ساپونین که در تولید سموم کشاورزی کاربرد دارد، روغن بذر چای و انواع نوشیدنی های چای دست یافته است.
محمد نقی پاداشت می گوید: آخرین پژوهش های حوزه بهزراعی چای و دانش تولید محصولات فناورانه و جانبی چای را که در این پژوهشکده تهیه می شود، هر سال در قالب کتابچه ای به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، پارک های علم و فناوری، وزارتخانه های صمت و جهاد کشاورزی، سازمان چای، صندوق توسعه حمایت از چای و حتی برخی از اتحادیه ها و اصناف مرتبط با صنعت چای قرار می دهیم.

 

حکایت ایده هایی که از بی اعتباری، همچنان سرشان بی کلاه می ماند
رییس پژوهشکده چای کشور با تاکید بر این موضوع که دست یابی به دانش فنی تولید یک محصول به تنهایی کافی نیست گفت: محصولی که به عنوان یک تولید فناورانه معرفی می شود، مراحل تولید را در سطح آزمایشگاه گذرانده و برای اینکه به مرحله تجاری سازی برسد، باید بررسی های اقتصادی و مالی آن انجام شود تا سرمایه گذاران از توجیه پذیر بودن تولید انبوه آن فرآورده جدید مطمئن شوند.
محمدنقی پاداشت با اشاره به اینکه در حوزه پژوهش به بررسی اقتصادی و مالی یک محصول فناورانه جدید، طرح نیمه صنعتی می گویند گفت: از 20محصول فناورانه و جانبی چای که در این پژوهشکده معرفی شده 2محصول رنگ خوراکی و کلوچه فراسودمند چای، مراحل پایانی طرح نیمه صنعتی یا بررسی مالی و اقتصادی را پشت سر می گذارند تا پایان امسال برای تجاری سازی و تولید انبوه در اختیار سرمایه گذران قرار خواهد گرفت. 
وی با اشاره به اعتبارات محدود بخش پژوهش گفت: اعتبارات این پژوهشکده صرف دستیابی به دانش فنی و معرفی محصولات جدید می شود و اعتبار چندانی برای بررسی مالی و اقتصادی دستاوردها باقی نمی ماند و برای این کار نیاز به مشارکت مالی سرمایه گذران است.
آن طور که رییس پژوهشکده چای کشور می گوید: بسیاری از سرمایه گذراران این ریسک را نمی پذیرند و ترجیح می دهند به جای مشارکت در مرحله بررسی مالی، قدم به مرحله تجاری سازی محصولی بگذراند که توجیه اقتصادی آن مشهود باشد. 

جای خالی محصولات نوین در سبد تولید چای 
بر اساس اعلام سازمان چای کشور در حالی که سالانه 115هزار تن برگ سبز چای از 25هزار هکتار باغ چای گیلان و مازندران، تنها استان های تولیدکننده چای کشور برداشت می شود، حتی یک کارخانه تولید فرآورده های جدید چای هم در کشور وجود ندارد و فقط در برخی از کارخانه های چای سازی که چای خشک سیاه تولید می کنند، خط تولید چای سبز راه اندازی شده و حدود 4هزار تن چای سبز تولید می شود؛ البته آن طور که پیداست در برخی مناطق، بصورت محدود کلوچه چای هم تولید می شود.
بررسی ها حاکیست افزون بر کمبود اعتبارات برای بررسی مالی دست آوردهای آزمایشگاهی چای، بالابودن هزینه های ایجاد صنایع محصولات جدید چای و جور نبودن ذائقه بیشتر ایرانی ها با محصولات نوین چای از مهم ترین موانع ایجاد این دست صنایع است. 

 

سازمان چای، پا در رکاب بهزراعی یا صنایع تبدیلی؟
رییس سازمان چای کشور در پاسخ به این سوال که این سازمان چقدر می تواند در بررسی توجیه اقتصادی و تجاری سازی ایده ها و دست آوردهای پژوهشکده چای برای تولید محصولات نوین همراهی کند گفت: اقتصادی کردن تولید چای برای چایکاران با اقدامات بهزراعی، ارتقای کیفیت چای خشک و برنامه ریزی برای ایجاد تراز تجاری و بازار رسانی چای خشک سیاه از مهم ترین وظایف سازمان چای است و بر این اساس در این سال ها با ایفای این وظایف، بیشتر به دنبال سر پا نگه داشتن صنعت چای با در نظر گرفتن منافع چایکاران بوده ایم. 
حبیب جهانساز در تشریح این موضوع افزود : فقط یک درصد از مجموع اعتبارات سازمان چای مربوط به تحقیقات است که بر اساس اولویت، آن را هم برای پیشبرد تحقیقات کاربردی مزرعه و بهزراعی باغ های چای صرف می کنیم.
وی با بیان اینکه مسئولیت صدور مجوز کارخانه ها و صنایع چای از یک سال پیش از وزرات صمت گرفته و به وزارت جهاد کشاورزی محول شد افزود: وظیفه سازمان چای فقط اعمال موافقت اصولی برای احداث کارخانه های چای سازی براساس ظرفیت سنجی و اعلام آن به مدیریت صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهادکشاورزی گیلان است.

 

 

خداحافظ ، ضایعات چای
مدیر صنایع غذایی و تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به اینکه برداشت چای هر سال از اردیبهشت آغاز و تا آبان ماه در چند مرحله برداشت می شود گفت: اگرچه کیفیت برگ سبز چای در برداشت اول و دوم خوب است اما در مرحله های بعدی از کیفیت کمتری برخوردار است.
قاسم جواد زاده افزود: بررسی ها حکایت از آن دارد که سالانه حدود 35درصد از برگ سبز چای برداشت شده، کیفیت چندان خوبی ندارد و ارزش چای خشک تولید شده از آن، پایین تر از چای خشکی است که از برگ های سبز باکیفیت تر به دست می آید.
آنطور که او می گوید: از طرفی فقط از نیمی از 65درصد برگ سبز با کیفیت، می توان چای خشکِ درجه یک و بسیار مرغوب تولید کرد.
مدیر صنایع غذایی و تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی گیلان با بیان اینکه برای حل این مشکل طرح تجمیع کارخانه های چای را در دست اجرا داریم گفت : بنا داریم در یک کارخانه مدرن در املش ، قطب تولید محصول چای ایران ، از برگ های سبز چای که کیفیت بالاتری دارند، چای خشک با کیفیت بالا را درجه بندی ، بسته بندی و از میزان ضایعات چای کم کنیم و از طرفی حدود 10تا12هزار تن برگ سبزی که کیفیت کمتری دارند را هم در خط فرآوری به چرخه تولید فرآورده های نوین از جمله چای سرد و شیرچای بیاوریم.

قاسم جواد زاده با بیان اینکه چای خشکی که از برگ های بی کفیت تولید می شود ، معمولا قیمت کمتری در بازار دارد و در برخی مواقع روی دست سبد تولید می ماند گفت: با احداث این کارخانه که چای خشک آن به لحاظ کیفیت، قابلیت رقابت با برندهای خارجی چای را دارد و در آن از برگ های بی کیفیت چای هم فرآورده های نوین تولید می شود، این مشکل تا حدود زیادی حل خواهد شد. 
قاسم جواد زاده با بیان اینکه ساختمان و محوطه این کارخانه بزرگ ساخته شده است می گوید: برای اجرای فاز اول این طرح که بناست با دستگاه های جداکننده و درجه بندی مدرن، چای خشک با کفیت بالا تولید کند، 30میلیارد تومان تسهیلات ارزان قیمت اختصاص یافته و در مرحله بررسی نهایی است و در آینده نزدیک برای دریافت تسهیلات به بانک معرفی خواهد شد.
او افزود: پیش بینی می کنیم تا پایان امسال، فاز اول این کارخانه به بهره برداری برسد.
مدیر صنایع غذایی و تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به اینکه هزینه خرید تجهیزات تولید فرآورده های جدید چای 6برابر هزینه تجهیزات تولید چای خشک است گفت: از آنجا که این تجهیزات باید وارد شود، نیاز به اختصاص ارز است.
قاسم جوادزاده افزود: فاز دوم این  طرح که تولید فرآورده های نوین چای را به دنبال دارد، در وزارتخانه تایید فنی شده و در مرحله بررسی و برآورد اعتبارات ارزی است.

 

ذائقه هایی که با نوشیدنی پرطرفدار ایرانی خو گرفته
گفتگو با برخی از شهروندان حاکی است خیلی از آنها مثل رضا باقری، حاضر نیستند چای داغ و دبش ایرانی را با نوشیدنی های دیگری که از چای به دست می آید، عوض کنند.
این مرد 60ساله می گوید: چای داغ خستگی را رفع می کند و خیلی از مردم به خصوص قدیمی ها، مثل او به خوردن این نوشیدنی عادت دارند و اگر یک روز چای ننوشند، انگار چیزی را گم کرده اند.
سهراب مرزبان 16ساله هم با بیان اینکه فقط روزی یک بار چای می نوشد می گوید: همه چای را به داغ بودنش می شناسند و فکر نمی کنم چای سرد یا هر محصول دیگری از چای، چندان با ذائقه ما جور بیاید.
زهرا حسن زاده زن 32ساله هم گفت: به جز چای سیاه و سبز، اسم محصول دیگری از چای به گوشش نخورده ولی اگر طعم و رنگ محصولات دیگر هم مثل چای بهاره ای که اغلب می نوشد باشد، بدش نمی آید که از آنها استفاده کند. 

 

وقتی ذائقه دبش و داغ، هم نشین فرآورده های دیگر چای می شود 
تنها سرمایه گذار طرح تجمیع کارخانه های چای کشور و تولید فرآورده های نوین چای که یک مرکز ترویج در کنار کارخانه اش در املش دایر کرده می گوید: قصد دارد در کارخانه اش زنجیره کامل تولید، ترویج و بازرگانی راه بیندازد. 
اسماعیل اسماعیل پور با گلایه از اینکه طرح راه اندازی صنایع تبدیلی و فرآوری چای از 10سال پیش مطرح و حتی مصوب شد گفت: در این مدت فقط 20درصد سهم دولت را دریافت کردم و با آورده شخصی، توانستم ساختمان کارخانه را با زیر بنای 44هزار مترمربع و در زمینی به مساحت 10هکتار بسازم.
او که به تخصیص 30میلیارد تومان اعتبار دولتی، برای راه اندازی فاز اول کارخانه اش بسیار امیدوار است افزود: بیشتر نگران تامین هزینه تجهیزات فرآورده های نوین که هدف اصلی ام است هستم.
این سرمایه گذار امیدوار است با توجه به وارداتی بودن تجهیزات این دست صنایع، یا برای این کار ارز دولتی اختصاص یابد و یا تسهیلاتی که قرار است برای فاز دوم به او بدهند، اعتبار ارزی باشد.
آن طور که اسماعیل اسماعیل پور می گوید: خرید تجهیزات فرآوری و تولید محصولات جدید چای، برایش حدود 10میلیون دلار آب می خورد. 
او یکی از محاسن فاز دوم این کارخانه را قابلیت فرآوری محصولات دیگر در کنار تولید 8هزار تن محصول جدید و جانبی چای دانست و گفت: تجهیزاتی که قرار است وارد کنیم، قابلیت فرآوری گیاه استویا و برخی گیاهان دارویی را که گیلان یکی از قطب های تولید آن است دارد. 

 

جوانه های امید از دل بوته های چای تا خط بسته بندی و فرآوری محصولات جدید 
از یک طرف سازمان چای می گوید: پاشنه های برنامه ریزی و اقدام برای اقتصادی تر کردن تولید برگ سبز چای را ور کشیده و از طرفی مسئولان جهاد کشاورزی در تلاشند حمایت های مالی را برای پاگرفتن صنایع جدید چای بیشتر شود؛ باید دید از حالا که آغاز فصل برداشت چای است و اردیبهشت از نیمه گذشته، تا پایان سال، چه توفیقاتی در این دو حوزه، بویژه تولید محصولات جدید چای که ارزش افزوده 5برابری دارد، حاصل خواهد شد.