سفر بی بازگشت پرندگان مهاجر

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز مازندران، استان مازندران بدلیل قرار گیری در مسیر اصلی پروازی پرندگان  مهاجر در حوزه آسیای مرکزی، مدیترانه و غرب آسیا و شرق اروپا همه ساله پذیرای جمعیتی میلیونی از پرندگانی است که از کشورهای واقع در حوزه شمال دریای خزر، روسیه و سیبری برای زمستان گذرانی به سوی جنوب بال می گشایند و مقصد بسیاری از آنها تالابهای وسیع، آب بندانهای تالابی و زمینهای غرقآبی دشت های جلگه ای واقع در جنوب و جنوب شرق دریای خزر است که از مهمترین این مناطق می توان به تالاب بین المللی پناهگاه حیات وحش میانکاله، منطقه فریدونکنار و آب بندانهای حوزه مرکزی مازندران در شهرستان ساری، بابل، بابلسر و جویبار اشاره کرد.

 مازندران مقصد اصلی پرندگان مهاجر

همه ساله بیش از 150گونه پرندگان آبزی، کنار آبزی و وابسته به تالاب به عنوان گونه های مهاجر زمستان گذران، عبوری و استراحت در مسیر مهاجرت از تالابهای مازندران استفاده می کنند. از سویی دیگر، در سالهای اخیر به دلیل خشک شدن تعدادی از آب بندان ها و تالابهای مازندران، پرندگان دیرتر به این استان سفر کردند.

رئیس اداره حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران می گوید: بیش از 800آببندان و تالاب در مازندران وجود دارد که همه ساله در فصول سرد 800هزار تا یک میلیون قطعه پرنده را به این استان جذب می کند. کوروش ربیعی ادامه داد: خوتکا، حواصیل، اردک و آب چلیک ها از پیشقراولان مهمانان پائیز و زمستان گذران وارد استان شدند.

بر این اساس استان مازندران با 375گونه پرنده شناسایی شده تاکنون هم از نظر تنوع و هم به لحاظ فراوانی جمعیت گونه های مختلف پرندگان، مهمترین مقصد مهاجرت برای زمستان گذرانی و جوجه آوری پرندگان مهاجر در کشور بشمار می آید. 26گونه از پرندگان مازندران در فهرست گونه های در رده تهدید و نزدیک به تهدید لیست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت قرار گرفته اند، که 24گونه از آنها را پرندگان مهاجر تشکیل می دهند، بنابراین گونه های کمیاب و ارزشمند، اهمیت جهانی دارند.اما اقدامات محدودی برای جلوگیری از کشتار بزرگ پرندگان انجام شده است. کارشناسان می‌گویند مانع اصلی در این مسیر حمایت برخی از مسئولان و نهادهای تصمیم ‌گیر از شکارچیان و فروشندگان این پرندگان است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران درباره  دلایل این محدودیتها در مقابله‌ با این آسیب بزرگ به حیات‌ وحش جهانی می گوید: متأسفانه برخی از مسئولان، موضوع شکار این پرندگان را به معیشت مردم محلی و سنت‌های قدیمی اهالی گره می ‌زنند که این حرفها، عوام‌ فریبی است. برای اینکه فکری برای معیشت مردم نکرده‌اند. چون مسئولیت هم دارند، با عوام‌ فریبی کشتار پرندگان را به معیشت مردم گره می‌ زنند.

حسینعلی ابراهیمی‌کارنامی افزود: این در حالی است که بارها گفته ‌ایم هیچ مشکلی با روش‌های سنتی مانند صید به شیوه «دوما» نداریم زیرا به شکلی گزینشی و در اندازه‌ محدود اقدام به شکار پرندگانی مثل اردک‌ها می‌ شود اما مسئله اینجاست که این روش با روش‌های نوینی مثل کرس، گذر و دام‌های هوایی که در ١٥ سال اخیر رایج شده فرق دارد. در این روش‌ها هر نوع پرنده‌ای حتی پرنده‌های در معرض خطر انقراض را در تعداد بسیار بالا شکار می‌کنند.

پرندگان مهاجر در مازندران شکار می شوند

در همین‌ حال محمدعلى الله ‌قلی؛ کارشناس و فعال محیط زیست که ١٠سال درباره شکار پرندگان مهاجر در مازندران تحقیق کرده است، در این باره می گوید: هر شکارچی غیرمجاز تا ١٥٠‌میلیون تومان در این فصل سود می‌ کند که البته زیر صد نفر هستند.

الله ‌قلی افزود: برای حفاظت از این پرندگان نزدیک ٤٠سال است در دنیا پروژه حفاظت تعریف شده، اما نتیجه کار این شده است که در شمال حفاظت می‌شوند و در جنوب کشتار می‌شوند. بخشی از تحقیق هم شامل ایران بود.در مازندران من با این پروژه همکاری کردم. نتایج کار که فقط با احتساب آمار رسمی اعلام‌شده از سوی سازمان محیط زیست است نشان می‌دهد با احتساب آمار مازندران، رتبه ما در کشتار پرندگان مهاجر رتبه دوم در جهان است و عربستان در رتبه نخست است. هرچند بازار پرندگان فریدونکنار به عنوان بزرگترین قتلگاه و مرکز فروش پرندگان مهاجر در شمال کشور از سال گذشته تعطیل شده است اما روند شکار بی رویه و گسترده در برخی مناطق همچنان ادامه دارد که به علت کمبود تجهیزات و نیروی حفاظتی، دغدغه ها را برای تکرار قتل عام پرندگان افزایش می دهد.

اقدامات مسئولان

حسینی عالمی دادستان مازندران هم در پیگیری این موضوع می گوید:با توجه به اطلاعیه اداره کل دامپزشکی و حفاظت محیط زیست استان، هرگونه شکار ممنوع است و برخورد با شکارچیان و دارندگان سلاحهای غیرمجاز، شدید و بازدارنده خواهد بود.

اما کمبود شدید نیروهای حفاظتی هم از مهمترین عوامل موثر در شکار بی رویه پرندگان مهاجر است. کم تعداد بودن نیروهای محیط‌بان، همراهی نکردن دستگاههای مسئول محلی با طرحهای حفاظتی به ویژه در مناطق اصلی شکار پرندگان زمستان گذران مانند فریدونکنار و محمودآباد، خلاء قانونی در برخورد بازدارنده با متخلفان شکارو خرید و فروش زیرزمینی اما پرسود شکار در مازندران از چالش های پیشروی اجرای  تمام و کمال طرح ممنوعیت شکار در شمال کشور است که سبب شده تا با وجود شدت یافتن برخوردها همچنان شکار بی رویه مشکل اصلی زیست محیطی در مازندران مطرح شود.

بر اساس گزارش اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران فقط در نیمه نخست امسال، بیش از یک هزار پرونده متخلفان زیست محیطی در این استان تشکیل شد که ۸۰درصد آنها مربوط به شکار و صید غیرمجاز است و بیشترین تخلف نیز از ناحیه سلاحهای دارای مجوز انجام شده است. مدیرکل محیط زیست مازندران بر این عقیده است که قتل عام پرندگان مهاجر در این استان به ویژه در فریدونکنار، محمودآباد و تالاب سرخرود محل اجتماع چندصد هزاری پرندگان مهاجر این تخلف را از معضل استانی و ملی خارج کرده و در سطح جهانی نیز به عنوان یک معضل اجتماعی به آن پرداخته می شود. ابراهیمی می گوید: از نظر محیط زیست شکار غیرگزینشی پرندگان مهاجر به روشی که هم اکنون در منطقه وجود دارد، به نوعی نسل کشی و از بین بردن ذخایر گونه های مورد حمایت و کمیاب است و اداره کل تحت مدیریتش بدون هرگونه تسامح وتساهل به دنبال پایان دادن به این مشکل چند ده ساله در استان است، حتی اینکه هیچ دستگاهی حاضر به همراهی با محیط زیست نباشد.

مدیرکل محیط زیست مازندران از رونمایی طرح جدید برای توقف شکار بی رویه پرندگان مهاجر زمستان گذران در این استان برای سال جاری  خبرداد که با دستور استاندار بومی، این خطه از شمال کشور در برنامه کاری محیط زیست قرار گرفت که در آن پرنده نگری و حفظ ذخایر پرندگان مهاجر با حمایت مالی دولت با هدف اشتغال زایی در منطقه اجرایی می شود.ابراهیمی افزود: در این طرح در فصل جاری شکار غیرگزینشی برای همیشه ممنوع می شود و طرح شکار دو نوع از پرندگانی که از بیشترین آمار پرندگان زمستان گذران را تشکیل می دهند شامل چنگر و نوعی اردک آن هم برای پرنده نگاری آزاد می شود و هر دامگاهدار دارای مجوز نیز صرفا حق داشتن یک کرس را دارد تا بتواند این دو نوع پرنده را برای طرح های پرنده نگری و حفظ ذخایر شکار کند.

وی تصریح کرد: در این طرح نیز دامگاهداران متعهد می شوند تا به جز چنگر و اردک سایر گونه های پرندگان را در صورت به دام انداختن آزاد کنند و برای حفظ ذخایر و طرح های پرنده نگری نیز از تسهیلاتی که استانداری مازندران مصوب کرده برخوردار خواهند شد.

با توجه به گفته های مسئولان و گزارشهای رسیده از مناطق مختلف مازندران، به نظر می رسد طرحهای مصوب در کنترل شکار پرندگان مهاجر هر چند تا حدودی موثر بوده اند اما متناسب با شرایط اجتماعی و اقتصادی مردم منطقه تدیون نشده است و نگاه کامل تر در اجرای طرحهای حفاظتی، تدوین بسته های حمایتی از یک سو و بازدارنده تر کردن قوانین از سویی دیگر باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.