ساختارشناسی مستند خبری

به گزارش سرویس وبگردی سازمان صدا وسیما، عرصه استفاده از دو قالب مستند در تلویزیون، یعنی مستند خبری و مستند گزارشی، عمدتاً به مواردی از برنامه‌سازی ارتباط دارد که آن را عرصه ژورنالیسم تلویزیونی می‌خوانیم؛ مواردی، چون تهیه اخبار، گزارش‌های مستند، خبرنگاری، گزارشگری و به‌طور کلی اطلاع‌رسانی از طریق پخش تلویزیونی.

ساختار

بیشتر بخوانید:

• طراحی هنری به‌منظور خلق جلوه‌های زیبایی‌شناسی شکل برای فیلم‌های خبری ضرورتی ندارد و غالباً نیز مقدور نیست.
• در تصویربرداری و تدوین مواد فیلم خبری امکانی برای انجام طراحی شکل تصویر و تدوین «به‌طور دقیق» که مستلزم صرف وقت نسبتاً زیاد است، فراهم نیست.
• چون فیلم خبری به‌منظور اطلاع‌رسانی و آگاهی سریع از وقایع روز تهیه می‌شود، گاه در حد ارائه یک پیام کوتاه چندثانیه‌ای در یکی دو نما، مثلاً در حد اعلان تیتر و یا عناوین اصلی خبر است؛ بنابراین به تکنیک‌های پیچیده، فرم عمیق، ابداع زیبایی‌شناسی و روش‌های دراماتیک نیازی ندارد. مثلاً برای فیلم خبری به‌ندرت نورپردازی می‌شود و در همه حال، استفاده از نور موجود برای تصویربردار خبر ارجحیت دارد، اما چنانچه نورپردازی نیز (به‌ضرورت) انجام گیرد، صرفاً برای مرئی‌تر شدن جزئیات فضا یا صحنه خبر است، نه برای فضاسازی دراماتیک و خلق عواطفی، چون ترس، دلهره یا نشاط در بیننده که این‌ها ویژه نورپردازی برای فیلم‌های دراماتیک یا هنری و مستند‌های غیرژورنالیستی است.

• از هر نما برداشت دیگری وجود ندارد و تدوینگر معمولاً به استفاده از یک برداشت (و یا یک نما) محدود است.
• چون از یک طرف موضوع و فضای رویداد خبر اغلب در اختیار تصویربردار نیست یا رویداد تکرارناپذیر است، درنتیجه در تدوین فیلم خبری «راکورد» بین نما‌ها (یعنی حفظ تداوم به‌رغم توقف تصویربرداری) وجود ندارد. به همین علت هنگام تماشای فیلم‌های خبری ما نه‌تن‌ها شاهد انواع پرش بین نما‌ها هستیم. بلکه به‌ویژه در نماها، تنوع زاویه دید نیز موجود نیست. بنا به همین علل، ساختار تدوینی فیلم‌های خبری اغلب از نظر کیفیت (ظرافت هنری و دقت تکنیکی) ضعیف و پراشکال به نظر می‌رسد. مسئله دیگر این است که تدوینگر فیلم‌های خبری گاه به دلیل کمبود مواد دچار می‌شود و ناگزیر می‌شود به دلیل این کمبود و تطبیق طول زمانی فیلم با متن خبر که توسط مجری خبر (یا گزارشگر فیلم) خوانده می‌شود، برخی از نما‌ها را تکرار کند. از سوی دیگر، تحت شرایط خاص تصویربرداری خبر، تصویربردار به‌منظور تهیه مواد بیشتر و متنوع‌تر، مثلاً تنوع در بزرگ‌نمایی نما‌ها یا برای تأکید بر جزئیات فضا و موضوع، همچنین برای سرعت عمل در ضبط لحظات بیشتری از واقعه، ممکن است چاره‌ای جز استفاده از حرکت زوم نداشته باشد یا ناگزیر باشد که با دوربین روی دست، موضوع متحرکی را دنبال کند. با در نظر گرفتن ویژگی‌ها و شرایط کار تصویربرداری خبر، همچنین به دلیل کوتاه و گذرا بودن زمان وقایع، قاعده کلی حاکم بر کار تصویربردار خبر عبارت است از: سرعت عمل، درک لحظه و آمادگی.