صبر؛ مهم­ترین مهارت مقابله با مشکلات زندگی

به گزارش سرویس وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، با بهره مندی از مهارت‌های رویارویی با تنیدگی، می‌توان دوران ناخوشایند را به سلامت پشت سر گذاشت و از آن پلی به سوی موفقیت بیشتر ساخت. بنابراین، یکی از ضرورت­‌های زندگی، فراگیری شیوه‌های رویارویی با سختی‌ها و به دست آوردن مهارت لازم برای گذر از دوران ناخوشایند است.

هر موقعیت ناخوشایند، واکنشی از سوی ما را به همراه دارد. در واقع، یکی از فلسفه‌های بروز سختی­‌ها و مشکلات، سنجش نوع واکنش انسان در برابر این موقعیت هاست که در اصطلاح، «مقابله» نامیده می‌شود. بی گمان همه انسان‌ها به موقعیت‌های ناخوشایند، واکنش نشان می‌دهند، ولی مهم این است که آن واکنش، درست و خردمندانه باشد.

فوری‌ترین و شاید شایع‌ترین واکنش در برابر حوادث ناخوشایند، بی تابی کردن است. طبع اولیه انسان این است که در برابر ناخوشایندی­‌های زندگی بی تاب می‌شود. خداوند در قرآن کریم در این باره می‌فرماید:

همانا انسان حریص و بی تاب آفریده شده است. هرگاه بدی به او برسد، بی تاب می‌شود.

بی تابی کردن، روال عادی زندگی را تغییر می‌دهد و تعادل انسان را برهم می‌زند. این تعادل نداشتن، ممکن است به دو شکل نمایان شود: یکی بروز رفتار‌هایی که فرد پیش از این انجام نمی‌داد و دیگری ترک رفتار‌ها و کار‌هایی که انجام می‌داد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در این باره می‌فرماید:

همانا بی تابی کردن بر مصیبت، آن است که کاری را انجام دهد که انجام نمی‌داده و یا ترک کند چیزی را که انجام می‌داده است.

بی تابی، نه تنها هیچ تأثیری ندارد، بر مقدار مصیبت می‌افزاید. بنابراین، بهترین راه برای مقابله با سختی، بردباری ورزیدن (صبر) است. صبر، یعنی مقاومت در برابر سختی‌ها و از دست ندادن تاب و قرار. صبر، نیرویی است کُنشگر و پویا که انسان را در برابر آنچه ناخوشایند اوست، توان‌مند می­ سازد. هر مشکل و مصیبتی، به تناسب ناخوشایندی اش، روان انسان را در تنگنا قرار می‌دهد و سبب بروز فشار روانی می‌شود. در برابر این گونه پدیده ها، اگر فرد، توان‌مند و مقاوم نباشد، عنان اختیار و تعادل خویش را از کف می‌دهد و به رفتار‌هایی دست می‌زند که نه تنها به حل مشکل خود کمک نمی‌کند، بر رنج و درد آن نیز می‌افزاید. به وسیله شکیبایی، می‌توان مشکلات را کاهش داد و شادکامی را در سطح رضایت بخشی حفظ کرد.

برای صابران، نشانه‌هایی وجود دارد که از روی آن‌ها می‌توان میزان بردباری شان را سنجید. این نشانه‌ها عبارتند از:

یکی از پی آمد‌های منفی مصیبت ها، ناتوان و زمین گیر شدن انسان است. کسی که صبر نکند و بی­تاب باشد، احساس ناتوانی می‌کند و دست از هر اقدام مثبتی برخواهد داشت، ولی صابران، دچار ضعف و کسالت نمی‌شوند. آنان احساس ناتوانی، به خود راه نمی‌دهند و با قدرت و قوّت، در برابر مشکلات می‌ایستند.

کسانی که صبر ندارند، قرار خود را از دست می‌دهند و بی تابی می‌کنند. بی تاب شدن، به دلیل صبر نکردن است.

کسانی که توان و تحمل مصیبت را ندارند، لب به شکایت از خدا می‌گشایند و خدا را مقصر می‌دانند، ولی افراد بردبار که موقعیت تلخ پیش آمده را مهار می‌کنند، از خدا شکایتی ندارند. آنان ممکن است به خدا شکایت کنند، ولی هرگز از او شکایت نمی‌کنند. میان «شکایت کردن از خدا» و «شکایت کردن به خدا» تفاوت وجود دارد.

پیامبر خدا درباره نشانه‌های سه گانه یاد شده می‌فرماید:

عَلامَهُ الصّابِرِ فِی ثَلاثٍ: أَوَّلُها أَنْ لایَکْسَلَ، وَ الثّانِیَهُ أَنْ لایَضْجَرَ وَ الثّالِثَهُ أَنْ لایَشْکُوَ مِنْ رَبِّهِ عَزَّوجَلَّ. لِأَنَّهُ إِذا کَسِلَ فَقَدْ ضَیَّعَ الحَقَّ وَ إِذا ضَجِرَ لَم یُؤَدِّ الشُّکرَ و إِذا شَکا مِنْ رَبَّهِ عَزَّوجَلَّ فَقَدْ عَصاه. [۱]نشان شخص صابر، سه چیز است: اول آنکه کسل نیست، دوم آنکه بی­تابی نمی‌کند، و سوم آنکه از خداوند _ عزوجل _شکایت نمی‌کند؛ چه اینکه هرگاه او کسل شود، حق را تباه کرده است و هرگاه بی تاب شود، شکر را ادا نکرده است و هرگاه از خداوند _ عزوجل _ شکایت کند، به تحقیق، معصیت او را کرده است.