اتصال هوشمند محلات کمتر برخوردار به صنایع بزرگ با هوش مصنوعی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، حسین افشین معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، از طراحی زیست‌بوم تولید هوشمند «باما» خبر داد و گفت: این سامانه با اتصال واحدهای خرد تولیدی محلات به صنایع بزرگ از طریق هوش مصنوعی، محلات کمتر برخوردار را به بازیگران فعال زنجیره ارزش ملی تبدیل می‌کند.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، امروز در نخستین همایش «توانمندسازی و تحول اجتماعی محور (۲۰۲۰) محلات کمتر برخوردار کشور» که در مرکز همایش‌های بین‌المللی صداوسیما برگزار شد، با طرح دیدگاهی درباره ابعاد شناختی فقر گفت: می‌خواهم جمله‌ای بگویم که ممکن است در نگاه اول تند و حتی آزاردهنده به نظر برسد، اما پشت آن یک علم جدی قرار دارد؛ فقر، انسان را احمق می‌کند. این تعبیر به‌هیچ‌وجه توهین‌آمیز نیست و به معنای کم‌هوش بودن افراد فقیر تلقی نمی‌شود.

به گفته او، بسیاری از باهوش‌ترین و خلاق‌ترین افراد کشور در محلاتی زندگی می‌کنند که با عنوان «کم‌برخوردار» شناخته می‌شوند.

افشین تصریح کرد: فقر یک کار خطرناک می‌کند؛ پهنای باند ذهن را می‌دزدد، ظرفیت شناختی را می‌بلعد و قدرت تصمیم‌گیری را کوچک می‌کند.

فقر به‌مثابه مالیات شناختی

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به یافته‌های علوم رفتاری گفت: در زبان علم رفتار، فقر مانند یک مالیات شناختی عمل می‌کند؛ مالیاتی نامرئی که از هر تصمیم، هر برنامه‌ریزی و هر یادگیری سهم خود را برمی‌دارد و توان ذهنی را کاهش می‌دهد.

وی با استناد به کتاب Scarcity توضیح داد: «کمبود» انسان را وارد یک «تونل» می‌کند؛ تونلی که در آن ذهن ناچار است فقط به امروز، همین ساعت، همین قبض، همین اجاره و همین نان فکر کند.

به گفته افشین، وقتی ذهن در تونل بقا گرفتار می‌شود، جایی برای آینده باقی نمی‌ماند و مهم‌تر از آن، برخی گزینه‌ها اساساً از میدان دید ذهن حذف می‌شوند؛ نه اینکه فرد آینده را انتخاب نکند، بلکه اصلاً آن را نمی‌بیند.

وی تأکید کرد: فقر فقط جیب را خالی نمی‌کند؛ آینده را از ذهن می‌گیرد.

افشین با ذکر مثالی گفت: جوانی را تصور کنید که می‌داند با یادگیری مهارت، آینده بهتری خواهد داشت، اما ذهنش آن‌قدر درگیر اجاره عقب‌افتاده و بدهی امروز است که توان تصمیم درست ندارد. مسئله نخواستن نیست، نتوانستن است. در یک آزمایش ساده نیز نشان داده شده افرادی با توان ذاتی یکسان، صرفاً به دلیل فشار کمبود، عملکرد شناختی ضعیف‌تری معادل چندین نمره IQ پایین‌تر از خود بروز می‌دهند.

وی با طرح این پرسش که «اگر مسئله فقر فقط پول نیست، چرا بخش بزرگی از سیاست‌گذاری‌ها بر پول متمرکز است؟» ادامه داد: چرا تصور می‌کنیم با بسته حمایتی، مسئله حل می‌شود؟ چرا برخی جوامع با وجود دریافت حمایت‌ها همچنان در تله فقر می‌مانند، اما برخی دیگر با منابع محدودتر مسیر توسعه را طی می‌کنند؟

افشین پاسخ داد: آنچه باید درمان شود فقط کمبود منابع نیست، بلکه کمبود پهنای باند شناختی است. سیاست‌هایی که صرفاً پول تزریق می‌کنند، حاشیه توان تصمیم ایجاد نمی‌کنند؛ آن‌ها بقا را تأمین می‌کنند، اما فضایی برای فکر کردن، یادگیری و ریسک‌پذیری نمی‌سازند. انسانی که حاشیه‌ای برای خطا ندارد، محکوم است تصمیم‌های کوتاه‌مدت بگیرد.

تعریف جدید فقر در عصر اقتصاد دانش‌بنیان

معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه فقر در دنیای امروز تعریف جدیدی یافته است، گفت: امروز فقر یعنی فقر دسترسی به فناوری، فقر مهارت، فقر اتصال به شبکه تولید، فقر یادگیری و در یک جمع‌بندی، فقر امکان.

وی با اشاره به مفهوم «تونل ذهنی» در نظریه اقتصاد نوآوری تصریح کرد: فردی که در این تونل قرار می‌گیرد، ممکن است بسیار باهوش باشد، اما تصمیم‌هایش کوتاه‌مدت می‌شود؛ ممکن است به جای سرمایه‌گذاری مصرف کند، به جای یادگیری، کار کوتاه‌مدت انتخاب کند و به جای ساختن آینده، تنها برای عبور از امروز تلاش کند.

افشین ادامه داد: ما معمولاً این رفتارها را به اخلاق نسبت می‌دهیم و می‌گوییم فرد تنبل یا بی‌انضباط است، اما علم می‌گوید این اثر کمبود و ربوده شدن پهنای باند شناختی است. این شکست اخلاقی نیست، شکست طراحی است.

«شکستن تونل» مأموریت معاونت علمی

وی مأموریت اصلی معاونت علمی را «شکستن تونل» عنوان کرد و گفت: باید پهنای باند ذهن را به جوانان این محلات بازگردانیم، امکان را بازگردانیم و آینده را دوباره وارد محاسبات آن‌ها کنیم.» به گفته او، در این نقطه فناوری از یک ابزار لوکس به ابزار عدالت تبدیل می‌شود.

افشین با بیان اینکه هدف این معاونت تبدیل محله از یک واحد مصرف‌کننده به یک «نود» فعال در شبکه نوآوری ملی است، گفت: محله باید تولیدکننده ارزش، فناوری، اشتغال، صادرات و امید باشد.

وی افزود: در مدل‌های کلاسیک، اشتغال در مناطق محروم به معنای مشاغل یدی، کم‌بهره‌ور و تکراری است، اما در الگوواره اقتصاد دانش‌بنیان، به دنبال توزیع تولید در یک شبکه ملی هستیم؛ مشابه منطق اینترنت.

طراحی سامانه «باما» و کلینیک کسب‌وکار

معاون علمی رئیس‌جمهور از طراحی سامانه «باما» خبر داد و اظهار کرد: باما یک سکو ساده نیست، بلکه یک زیست‌بوم تولید هوشمند محلی است؛ سیستمی طراحی‌شده برای انسانی که در تونل قرار دارد، نه انسانی ایده‌آل و بی‌فشار.

وی توضیح داد: در باما، واحدهای خرد تولیدی در محلات به تأمین‌کنندگان صنایع بزرگ تبدیل می‌شوند و هوش مصنوعی نقش کلیدی در تطبیق نیاز صنعت با توان تولید محله ایفا می‌کند؛ صنعت اعلام می‌کند چه می‌خواهد، محله اعلام می‌کند چه می‌تواند و یک موتور هوشمند این دو را به هم متصل می‌کند.

افشین افزود: نتیجه این فرآیند آن است که محله از حاشیه اقتصاد خارج و وارد زنجیره ارزش ملی می‌شود؛ این اقدام به معنای حل کامل فقر نیست، اما چرخه آن را می‌شکند.

وی همچنین از راه‌اندازی «کلینیک کسب‌وکار باما» به عنوان یک شتاب‌دهنده اجتماعی خبر داد و گفت: تیم‌های متخصص دانش‌بنیان به محلات اعزام می‌شوند تا با ارائه خدمات تحقیق و توسعه خرد، استانداردسازی، طراحی محصول، بهبود کیفیت و اتصال به بازار، محصولات محلی را به سطح رقابت ملی و حتی صادراتی برسانند.

به گفته وی، هدف صرفاً ایجاد شغل نیست، بلکه ایجاد ظرفیت تولید و ساختن حاشیه توان تصمیم است. درآمد پایدار، اتصال به بازار و کاهش ریسک، پهنای باند ذهن را آزاد می‌کند و فرد را از تونل بقا خارج می‌سازد تا بتواند به آینده فکر کند.

آموزش و راهبرد «هوش مصنوعی برای همه»

افشین با اشاره به مخاطرات شکاف فناوری در عصر انقلاب صنعتی چهارم تصریح کرد: اگر اشتغال را اصلاح کنیم اما آموزش را اصلاح نکنیم، تونل ذهنی بازتولید می‌شود. بزرگ‌ترین خطر این عصر، شکاف فناوری و شکاف دیجیتال است و اگر آموزش در محلات محروم سنتی باقی بماند، فقر را برای نسل‌های بعد تکثیر می‌کنیم؛ با چهره‌ای مدرن‌تر.

وی راهبرد «هوش مصنوعی برای همه» را اهرم عدالت دانست و گفت: هوش مصنوعی بهره‌وری جوانان در محلات محروم را چند برابر می‌کند و آن‌ها را از نیروی کار ساده به نیروی کار هوشمند تبدیل می‌کند. اگر درست به کار گرفته شود، یک ماشین تولید حاشیه توان تصمیم است؛ زیرا بار تصمیم‌گیری را کاهش می‌دهد، خطا را ارزان‌تر می‌کند و به انسان در تونل، حاشیه توان تصمیم می‌دهد.

معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: در طرح آموزش هوش مصنوعی محلات، به دنبال تربیت متخصصانی از دل همین مناطق هستیم؛ مناطقی که سال‌ها تنها با برچسب کم‌برخوردار دیده شده‌اند.

«توسعه» یعنی بازگرداندن حاشیه توان تصمیم

افشین در جمع‌بندی سخنان خود اظهار داشت: تفاوت است میان دولتی که به فقیر ماهی می‌دهد با دولتی که ماهیگیری یاد می‌دهد؛ اما ما یک گام جلوتر می‌رویم و می‌خواهیم مردم محله، فناوری صید را خودشان بسازند.

وی تأکید کرد: هدف ما صرفاً آباد کردن محلات کمتر برخوردار نیست، بلکه تبدیل آن‌ها به مناطق مولد و پیشرو است؛ به‌گونه‌ای که بهترین شرکت‌های دانش‌بنیان کشور در فناوری‌های همگرا از دل همین محلات شکل بگیرند.

معاون علمی رئیس‌جمهور در پایان خاطرنشان کرد: فقر، انسان را احمق می‌کند، زیرا پهنای باند ذهن را می‌دزدد. فقر یعنی نبود حاشیه توان تصمیم و توسعه یعنی بازگرداندن این حاشیه، نه صرفاً تزریق پول. وظیفه ما بازپس‌گیری این پهنای باند از طریق فناوری، اشتغال هوشمند، آموزش نوین و هوش مصنوعی برای همه است.