پخش زنده
امروز: -
دانستنی حقوقی؛
مهایات، راهحل کمهزینه برای پایان دادن به دعوای شرکا در املاک مشاع
زمانی که دعوای شرکا روی مالکیت و اصل سهم نیست و مالکان نمیدانند چگونه از مال مشترک استفاده کنند، مهایات یک راهحل هوشمندانه نشان میدهد.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکزی؛ گاهی دعوای شرکا نه بر سر مالکیت است، نه حتی بر سر اصل سهم، مشکل از جایی شروع میشود که همه مالکاند، اما هیچکس نمیداند چگونه باید از مال مشترک استفاده کند.
اینجاست که «مهایات» در عمل قضایی، بهویژه در املاک مشاع، خود را بهعنوان یک راهحل هوشمندانه نشان میدهد.
مهایات در سادهترین بیان، یعنی تقسیم منافع مال مشاع، نه تقسیم خود مال.
به بیان کاربردیتر: وقتی چند نفر در یک مال شریکاند و امکان یا مصلحت افراز و تقسیم عین مال وجود ندارد، میتوانند توافق کنند که هر شریک در زمان یا بخش معینی از منافع آن استفاده کند؛ مثلاً یک ملک مشاع بین دو شریک باشد و توافق کنند یک طبقه یا یک بازه زمانی مشخص در اختیار هر کدام قرار گیرد.
تفاوتی که در پروندهها زیاد نادیده گرفته میشود:
در تجربه عملی، یکی از اشتباهات رایج این است که مهایات با افراز یا تقسیم خلط میشود.
افراز یعنی جدا شدن سهم مالکیت، اما مهایات فقط ناظر به نحوه بهرهبرداری است؛ بنابراین با مهایات، اشاعه از بین نمیرود؛ فقط تزاحم در انتفاع، نظم پیدا میکند.
همین نکته در رویه قضایی اهمیت زیادی دارد. بسیاری از دعاوی که با عنوان خلع ید، رفع مزاحمت یا مطالبه اجرتالمثل مطرح میشوند، در واقع ریشه در نبود توافق روشن درباره نحوه استفاده از مال مشترک دارند؛ اگر از ابتدا مهایات دقیق و روشن تنظیم شده باشد، بسیاری از این اختلافها اصلاً شکل نمیگیرد.
مهایات در عمل دادگاه
در دادگاهها معمولاً وقتی یکی از شرکا، تمام منافع مال مشترک را در اختیار گرفته و شریک دیگر را عملاً محروم کرده باشد، زمینه اختلاف جدی میشود؛ در چنین وضعی، اگر مهایات قبلی وجود داشته باشد، تکلیف روشنتر است، اما اگر توافقی در کار نباشد، اثبات حدود استفاده مجاز هر شریک دشوار میشود و پرونده به سمت مطالبه اجرتالمثل، الزام به رفع تصرف انحصاری یا حتی فروش مال مشاع میرود.
از منظر عملی، مهایات زمانی بیشترین کارایی را دارد که:. مال قابل استفاده مشترک، اما محل تزاحم باشد. افراز ممکن نباشد یا بهصرفه نباشد. شرکا بخواهند بدون ورود به دعوای سنگین، نظم بهرهبرداری ایجاد کنند.
چند توصیهٔ تجربهمحور. مهایات را شفاهی رها نکنید؛ بخش قابل توجهی از اختلافات از توافقهای مبهم خانوادگی شروع میشود. زمان، حدود استفاده و هزینهها را دقیق بنویسید؛ مثلاً مشخص شود چه کسی، در چه مدتی، از کدام قسمت استفاده میکند و هزینه تعمیرات، عوارض یا قبوض با چه کسی است. ضمانت اجرای تخلف را پیشبینی کنید؛ اگر یکی از شرکا بیش از حدود توافق از مال استفاده کرد، تکلیف چیست؟. بین مهایات و انتقال مالکیت فرق بگذارید؛ بسیاری گمان میکنند با مهایات، سهم مالکیت هم تغییر میکند؛ در حالی که چنین نیست.
جمعبندی
مهایات در رویه قضایی، بیش از آنکه یک بحث صرفاً نظری باشد، ابزار مدیریت اختلاف است؛ هر جا شرکا بخواهند بدون افراز و بدون تشدید نزاع، از مال مشترک بهرهبرداری منظم داشته باشند، مهایات میتواند راهحل عملی و کمهزینهای باشد؛ هنر حقوقدان در اینجا فقط طرح دعوا نیست؛ گاهی پیشگیری از دعوا ارزشمندتر از پیروزی در آن است.
نظر شما